Werken aan brede welvaart vraagt om keuzes én samenwerking

Interview met Douwe Wielenga (Rli), spreker bij het ‘Werken aan brede welvaart’ evenement op 2 maart

Even voorstellen

Douwe Wielenga is senior projectleider bij de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). De raad geeft gevraagd en ongevraagd advies aan regering en parlement over leefomgeving en infrastructuur. “Dat is onze wettelijke taak,” legt Wielenga uit. Jaarlijks stelt de Rli een werkprogramma op met vijf of zes onderwerpen waarover advies wordt uitgebracht. Wielinga was projectleider van het adviestraject over brede welvaart.

Waarom een rapport over brede welvaart?

Volgens Wielenga is het idee achter brede welvaart eigenlijk heel eenvoudig: “Je moet verder kijken dan wat we,‘smalle welvaart’ noemen.” Smalle welvaart betekent alleen kijken naar economische groei. “Bij brede welvaart kijk je ook naar de vraag waarom we eigenlijk groeien, welke aspecten van de samenleving belangrijk zijn, en hoe je die verschillende aspecten tegen elkaar afweegt.”

Het advies over brede welvaart ontstond volgens Wielenga vanuit een trend in beleidskringen. “De term ‘brede welvaart’ wordt in beleidskringen de afgelopen kleine tien jaar steeds vaker gebruikt,” vertelt Wielenga. Zo was er een studiegroep van de Tweede Kamer die onderzocht wat de politiek met het begrip kan, en verschenen er adviezen van andere organisaties.

Binnen de Rli groeide daarom de gedachte dat het niet genoeg is om alleen te benoemen dat brede welvaart belangrijk is. “In verschillende adviezen hebben we die term al gebruikt, maar de vraag is: hoe werkt dat precies?" Kunnen we daar meer over zeggen? En hoe kunnen regering en parlement dit beter toepassen?”

De grootste uitdaging

De kern uitdaging ligt volgens Wielenga in het evenwichtig meenemen van alle aspecten van welvaart. “De economische kant is uiteraard belangrijk, maar de grootste uitdaging is hoe je ervoor zorgt dat ook andere elementen worden meegenomen.

Hij benoemt daarbij twee andere perspectieven. De sociale kant: wat voor samenleving willen we zijn? en de fysieke kant: wat voor leefomgeving willen we? “Hoe breng je deze twee elementen goed in kaart en neem je ze mee in politieke afwegingen?” Deze keuzes spelen een grote rol bij thema’s zoals het milieu, natuur, onderwijs, welzijn en de opvang van daklozen.

Rol van inwoners, bedrijven en overheid

Brede welvaart vraagt om een bredere blik van inwoners, bedrijven en overheid. “Wat we beter kunnen doen, is oog hebben voor de verschillende belangen die er spelen,” zegt Wielenga. Ondernemers benadrukken vaak economie en werkgelegenheid, terwijl milieugroeperingen vooral natuur en biodiversiteit centraal stellen.

“Wat partijen nu al kunnen doen, is het deelbelang waarvoor zij staan laten zien in samenhang met andere elementen van welvaart.” Door die verbinding expliciet te maken, ontstaat meer begrip en kunnen betere keuzes worden gemaakt.

Koppelkansen en eerlijke afwegingen

Een belangrijk begrip in het advies is dat van ‘koppelkansen’: zorgen dat een project op meerdere manieren meerwaarde oplevert. “Dat kan helpen door projecten of werkzaamheden te kiezen die meerdere elementen omvatten.”

Wielenga noemt als voorbeeld initiatieven waarbij gemeenschap wordt gecreëerd bij de opvang van mensen, terwijl tegelijkertijd een aantrekkelijke woonomgeving ontstaat en mogelijk zelfs een verdienmodel wordt ontwikkeld. “Daar ben je eigenlijk steeds naar op zoek: hoe kun je die dingen met elkaar verbinden?”

Daarnaast wijst hij op het belang van het zogenoemde verdelingseffect. “Als je bijvoorbeeld een subsidieregeling start of ruimte maakt om een bepaald type bedrijvigheid te starten, moet je kijken: op wie heeft dat effect, en voor wie niet?” Door dat inzichtelijk te maken, ontstaat volgens hem een eerlijker en duidelijker debat over voor- en nadelen, wat leidt tot betere politieke afwegingen.

Wat hoopt hij dat mensen meenemen?

Tijdens zijn presentatie hoopt Wielenga vooral dat hij mensen kan laten zien dat er meerdere manieren zijn om naar het thema welvaart te kijken. “Welvaart is een breed begrip dat is samengesteld uit verschillende elementen." 

Daarnaast wil hij duidelijk maken dat keuzes maken onvermijdelijk én complex is. “Er moeten altijd keuzes gemaakt worden, en het maken van keuzes is moeilijker dan het op het eerste oog misschien lijkt.” Goede besluitvorming vraagt volgens hem ook om betere informatie: “Meer informatie op tafel leggen.” Dat zijn de twee elementen die hij bezoekers graag mee naar huis ziet nemen.

Wat kunnen mensen nu al doen?

Brede welvaart begint niet alleen bij de overheid. “Elkaar beter opzoeken,” zegt Wielenga. Dat kan heel concreet zijn. Wie een onderneming wil starten, kan zich afvragen: kunnen anderen daarvan profiteren? Of kan ik dit doen zonder dat anderen nadeel ondervinden?

Hij schetst het voorbeeld van een welzijnsorganisatie die in een wijk start en ontmoeting, duurzaamheid en ondernemerschap met elkaar verbindt. Bijvoorbeeld met een café. “Dat je op zoek gaat naar ideeën waar meerdere doelen bij elkaar komen.”

Ook richting de politiek kunnen inwoners volgens hem een rol spelen door te bepleiten dat verschillende invalshoeken steeds goed in kaart worden gebracht. “Dat je echt helder krijgt: oké, we nemen dit besluit om het bedrijventerrein uit te breiden, maar we hebben deze afweging gemaakt en voor iedereen is duidelijk waarom en hoe we tot een bepaalde keuze zijn gekomen.”

Samenwerking als sleutel

Uiteindelijk draait brede welvaart om samenwerking. “Het is erg belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan en te kijken of je samen tot acties kunt komen die elkaar versterken.”

Samenwerking is volgens Wielenga dan ook het sleutelwoord zowel in het gesprek als in het concreet uitvoeren van plannen. Alleen door belangen te verbinden en samen keuzes te maken, kan brede welvaart daadwerkelijk vorm krijgen.

Aanmelden

Kom ook naar het gratis event van De Maatschappij op 2 maart in de Windwijzer in Vlaardingen. Meld je aan via deze link.

Programma

17:00 - 17:30 uur
Welkom, inloop met maaltijd

17:30 - 20:15 uur
Start programma 

20.15 - 21.00 uur
Borrel

door: Alan Appeljan
foto: Fred Ernst